संसार एउटै भए पनि मानिसका सोच, संस्कार, परम्परा र जीवन जिउने शैली अनेक छन्। कुनै समाजमा मौनता र शिष्टाचारलाई विशेष महत्त्व दिइन्छ भने कुनै समाजमा रङ र उत्सवमार्फत खुसी बाँडिन्छ। कतै पुर्खाको सम्झनालाई विशेष पर्वका रूपमा मनाइन्छ भने कतै प्रकृतिको स्वागत गर्न सामूहिक उत्सव आयोजना गरिन्छ।

एउटा देशमा सामान्य मानिने चलन अर्को देशका मानिसका लागि आश्चर्यको विषय बन्न सक्छ। यिनै विविधताले संसारलाई रोचक बनाएका छन्। यहाँ संसारका सात देशमा प्रचलित केही अनौठा तथा चर्चित सांस्कृतिक परम्पराबारे चर्चा गरिएको छ।

१. जापान : मौनता र शिष्टाचारको विशेष महत्त्व

जापानी समाजमा शिष्टाचार, अनुशासन र अरूको सुविधाको सम्मानलाई विशेष महत्त्व दिइन्छ। सार्वजनिक यातायातमा ठूलो स्वरमा कुरा नगर्नु, अरूलाई असहज नबनाउनु र परिस्थितिअनुसार विनम्र व्यवहार गर्नु त्यहाँको सामाजिक जीवनका परिचित पक्ष हुन्।

यो केवल बोल्ने शैलीको विषय होइन, अरूलाई पनि सहज महसुस गराउने संस्कार हो। यसले सभ्य व्यवहारका लागि ठूलो आवाजभन्दा संयम, समझदारी र पारस्परिक सम्मान महत्त्वपूर्ण हुन्छ भन्ने सन्देश दिन्छ।

२. स्पेन : टमाटरले रङ्गिने अनौठो उत्सव

स्पेनको बुन्योल सहरमा मनाइने ‘ला टोमाटिना’ संसारका चर्चित उत्सवमध्ये एक हो। यस अवसरमा सहभागीहरू एकअर्कामाथि टमाटर फ्याँकेर रमाइलो गर्छन्।

सन् १९४५ तिर सुरु भएको मानिने यो परम्परा आज अन्तर्राष्ट्रिय रूपमा परिचित बनेको छ। उत्सवको विशिष्ट शैलीका कारण स्पेनको यो सहर विश्वभरका पर्यटकको चासोको केन्द्र बनेको छ।

स्थानीय परम्परा समयसँगै कसरी विश्वव्यापी आकर्षण बन्न सक्छ भन्ने उदाहरणका रूपमा ला टोमाटिनालाई लिन सकिन्छ।

३. मेक्सिको : दिवङ्गत आफन्तको सम्झनामा रङ्गीन पर्व

मेक्सिकोमा मनाइने ‘दिया दे लोस मुएर्तोस’ अर्थात् मृतक स्मरण दिवस दिवङ्गत आफन्तको सम्झना गर्ने विशेष सांस्कृतिक पर्व हो। यस अवसरमा परिवारहरूले स्मृति वेदी सजाउने, फूल चढाउने, तस्बिर राख्ने र दिवङ्गत व्यक्तिसँग जोडिएका सम्झना बाँड्ने गर्छन्।

यस पर्वमा सुन्तला रङका गेँदा फूल, विशेष सजावट र परम्परागत परिकारको महत्त्व हुन्छ। बाहिरबाट हेर्दा रङ्गीन उत्सवजस्तो देखिए पनि यसको केन्द्रमा परिवार, स्मृति र पुर्खाप्रतिको सम्मान रहेको हुन्छ।

यो परम्पराले सम्झना, प्रेम र पारिवारिक सम्बन्धलाई पुस्तौँसम्म जीवित राख्ने सांस्कृतिक महत्त्व झल्काउँछ।

४. थाइल्यान्ड : पानीसँगै नयाँ वर्षको स्वागत

थाइल्यान्डमा अप्रिल महिनामा मनाइने सङ्क्रान पर्व परम्परागत थाई नयाँ वर्षसँग सम्बन्धित छ। यस अवसरमा पानी छर्कने चलन निकै लोकप्रिय छ। अहिले यो पर्व सार्वजनिक स्थानमा हुने रमाइलो र पानीको उत्सवका कारण विश्वभर परिचित छ।

तर सङ्क्रानको अर्थ मनोरञ्जनमा मात्र सीमित छैन। यसमा ज्येष्ठ व्यक्तिबाट आशीर्वाद लिने, बुद्धका प्रतिमामा श्रद्धापूर्वक पानी चढाउने र परिवारसँग समय बिताउने परम्परा पनि जोडिएको छ।

यस पर्वमा पानीलाई शुद्धता, सम्मान र नयाँ सुरुवातको प्रतीकका रूपमा पनि लिइन्छ।

५. भारत : रङमा घुल्ने सामाजिक सद्भाव

भारतका विभिन्न क्षेत्रमा मनाइने होली रङ, उल्लास र सामाजिक भेटघाटसँग सम्बन्धित प्रसिद्ध पर्व हो। नेपालमा पनि फागुपूर्णिमाका रूपमा मनाइने यो पर्वले आपसी सद्भाव र सामूहिक खुसीको सन्देश दिन्छ।

होलीमा मानिसहरू एकअर्कालाई रङ लगाउँछन्, शुभकामना साटासाट गर्छन् र परम्परागत गीत तथा उत्सवमा सहभागी हुन्छन्। विभिन्न क्षेत्रमा यसको धार्मिक कथा र मनाउने शैली फरक हुन सक्छ।

यस पर्वको आकर्षण रङमा मात्र छैन। टाढिएका आफन्त, साथीभाइ र समुदायबीच भेटघाटको अवसर सिर्जना गर्नु पनि यसको महत्त्वपूर्ण पक्ष हो।

६. स्विडेन : प्रकृतिको स्वागतमा मिडसमर उत्सव

स्विडेनमा गर्मीयामको लामो दिनसँग सम्बन्धित ‘मिडसमर’ पर्व विशेष उत्साहका साथ मनाइन्छ। मानिसहरू फूलले सजिएका स्थानमा भेला हुन्छन्, परम्परागत गीत गाउँछन्, नाच्छन् र परिवार तथा साथीभाइसँग समय बिताउँछन्।

उत्तरी युरोपका केही क्षेत्रमा जाडोयाममा दिन छोटा हुने भएकाले गर्मीयामको उज्यालो दिनको सांस्कृतिक महत्त्व विशेष हुन्छ। मिडसमर प्रकृति, मौसम र सामुदायिक जीवनसँग जोडिएको उत्सव हो।

यसले मानिसको जीवनशैली भूगोल र प्रकृतिसँग कति गहिरो रूपमा जोडिएको हुन्छ भन्ने देखाउँछ।

७. चीन : चन्द्रमुनि परिवारको मिलन

चीनमा मनाइने मध्यशरद् पर्व चन्द्रमा, पारिवारिक पुनर्मिलन र आपसी सद्भावसँग सम्बन्धित छ। यस अवसरमा परिवारका सदस्यहरू एकै ठाउँमा भेला हुने, चन्द्रमा हेर्ने र ‘मुनकेक’ भनिने विशेष परिकार बाँडेर खाने चलन छ।

यस पर्वसँग जोडिएका कथा, परिकार र स्थानीय परम्परा क्षेत्रअनुसार फरक हुन सक्छन्। तर परिवारसँग समय बिताउने र सम्बन्धलाई महत्त्व दिने भावना यसको प्रमुख पक्ष हो।

आधुनिक जीवनमा काम र व्यस्तताका कारण परिवारका सदस्यहरू टाढा रहनुपर्ने अवस्थामा यस्ता पर्वले भेटघाट, आत्मीयता र पारिवारिक एकताको महत्त्व सम्झाउँछन्।

फरक परम्परा, एउटै मानवीय भावना

संसारका यी परम्पराहरू हेर्दा एउटा कुरा स्पष्ट हुन्छ—मानिसले खुसी मनाउने, पुर्खालाई सम्झने, प्रकृतिको सम्मान गर्ने र पारिवारिक सम्बन्ध जोगाउने तरिका फरक हुन सक्छन्। तर तिनको केन्द्रमा प्रायः प्रेम, सम्मान, सामूहिकता र आफ्नोपनजस्ता मानवीय भावना हुन्छन्।

कुनै संस्कारलाई बाहिरबाट हेरेर अनौठो ठान्नु सजिलो छ। तर त्यसको पृष्ठभूमि, इतिहास र समुदायका लागि रहेको अर्थ बुझ्ने प्रयास गर्नु अझ महत्त्वपूर्ण हुन्छ। किनभने हरेक परम्पराको पछाडि कुनै न कुनै ऐतिहासिक अनुभव, सामाजिक आवश्यकता वा सांस्कृतिक विश्वास जोडिएको हुन सक्छ।

नेपाल आफैँ पनि जातीय, भाषिक, धार्मिक र सांस्कृतिक विविधताले भरिएको देश हो। यहाँका चाडपर्व, जात्रा, स्थानीय संस्कार र परम्परागत ज्ञान पनि विश्वका लागि उत्तिकै रोचक अध्ययनका विषय बन्न सक्छन्।

विविधता नै संसारको सुन्दरता हो। संस्कार फरक हुँदैमा मानिसबीचको आत्मीयता फरक हुनुपर्दैन। एकअर्काका परम्परा बुझ्ने, सम्मान गर्ने र सकारात्मक पक्षबाट सिक्ने संस्कारले नै संसारलाई अझ सहिष्णु, सभ्य र आत्मीय बनाउन सक्छ।