काठमाडौं, कात्तिक १। शारदीय नवरात्रअन्तर्गत आज महाअष्टमी पर्व देशभर श्रद्धा, भक्तिभाव र धार्मिक विधिपूर्वक मनाइँदैछ। बडादसैँको आठौँ दिनका रूपमा मनाइने महाअष्टमीमा दुर्गा भवानीको विशेष पूजा–आराधना गरिन्छ। यस अवसरमा देशका विभिन्न शक्तिपीठ, देवी मन्दिर तथा घरघरमा भक्तजनले विधिपूर्वक पूजाआजा गरी सुख, शान्ति, समृद्धि र कल्याणको कामना गरिरहेका छन्।

महाअष्टमीलाई शक्ति उपासनाको महत्त्वपूर्ण दिनका रूपमा लिइन्छ। वैदिक सनातन परम्परामा देवी दुर्गालाई शक्ति, साहस र दुष्ट शक्तिमाथि धर्मको विजयको प्रतीक मानिन्छ। यस दिन विशेषगरी महाकाली, महालक्ष्मी र महासरस्वतीको पूजा–आराधना गर्ने धार्मिक परम्परा छ। धार्मिक मान्यताअनुसार देवीका यी स्वरूपले शक्ति, समृद्धि र ज्ञानको प्रतिनिधित्व गर्छन्।

देवी मन्दिरमा विशेष पूजा, शक्तिपीठमा भक्तजनको चहलपहल

महाअष्टमीका अवसरमा काठमाडौं उपत्यकासहित देशका विभिन्न स्थानमा रहेका देवी मन्दिर तथा शक्तिपीठमा विशेष पूजाआजा गरिन्छ। भक्तजनले देवीलाई फूल, अक्षता, फलफूल, धूप, दीप तथा नैवेद्य अर्पण गर्दै आराधना गर्छन्। कतिपय स्थानमा चण्डीपाठ, दुर्गासप्तशती पाठ, दुर्गा स्तुति तथा विशेष अनुष्ठानसमेत आयोजना गरिन्छ।

नवरात्रका नौ दिनलाई देवीका विभिन्न स्वरूपको उपासना गर्ने समयका रूपमा लिइन्छ। घटस्थापनाका दिन जमरा राखेर सुरु गरिएको दुर्गा पूजा महाअष्टमीसम्म आइपुग्दा अझ विशेष बन्ने धार्मिक विश्वास छ। यस अवधिमा भक्तजनले व्रत बस्ने, सात्त्विक आहार ग्रहण गर्ने, मन्दिर दर्शन गर्ने तथा धार्मिक अनुष्ठानमा सहभागी हुने परम्परा पनि निर्वाह गर्छन्।

शस्त्रपूजा र बलिपूजाको परम्परा

महाअष्टमीको अर्को महत्त्वपूर्ण पक्ष शस्त्रपूजा हो। परम्पराअनुसार यस दिन देवी दुर्गाको शक्ति र पराक्रमको स्मरण गर्दै शस्त्र तथा औजारको पूजा गर्ने चलन छ। विशेषगरी शक्ति उपासनासँग सम्बन्धित धार्मिक स्थलमा शस्त्रपूजालाई महत्त्वका साथ लिइन्छ।

केही शक्तिपीठ तथा समुदायमा परम्पराअनुसार बलिपूजा पनि गरिन्छ। यद्यपि बलिसम्बन्धी प्रचलन स्थान, सम्प्रदाय र पारिवारिक परम्पराअनुसार फरक–फरक छन्। कतिपयले पशुबलिको सट्टा नरिवल, फलफूल वा अन्य वस्तुको प्रतीकात्मक बलि दिने प्रचलनसमेत अपनाउँछन्।

महाअष्टमी र नवमीको सन्धिकालमा गरिने सन्धिपूजाको पनि विशेष धार्मिक महत्त्व रहेको छ। विशेषगरी दुर्गापूजा परम्परामा अष्टमी र नवमीको सन्धिक्षणलाई देवी चामुण्डाको आराधनाका लागि महत्त्वपूर्ण मानिन्छ।

धर्म, संस्कृति र सामाजिक एकताको पर्व

नेपालमा शारदीय नवरात्र तथा बडादसैँ धार्मिक आस्थासँगै सामाजिक र सांस्कृतिक जीवनसँग पनि जोडिएको पर्व हो। देवी दुर्गाले महिषासुरमाथि विजय प्राप्त गरेको पौराणिक मान्यताले असत्यमाथि सत्य र अधर्ममाथि धर्मको विजयको सन्देश दिन्छ।

दसैँका अवसरमा परिवारका सदस्य तथा आफन्तजन एकत्रित हुने, मन्दिर दर्शन गर्ने, परम्परागत संस्कारलाई निरन्तरता दिने र आपसी सद्भाव सुदृढ गर्ने चलन छ। महाअष्टमीले पनि नेपाली समाजमा पुस्तौँदेखि चलिआएका धार्मिक तथा सांस्कृतिक परम्पराको संरक्षणमा महत्त्वपूर्ण भूमिका खेल्दै आएको छ।

महाअष्टमीपछि महानवमी र विजयादशमीका धार्मिक विधि सम्पन्न गरिन्छन्। विजयादशमीका दिन मान्यजनबाट टीका तथा जमरा ग्रहण गरी आशीर्वाद लिने परम्परासँगै बडादसैँको मुख्य सांस्कृतिक उल्लास अभिव्यक्त हुन्छ।

यसरी महाअष्टमी केवल पूजा–आराधनाको दिन मात्र नभई शक्ति, आस्था, अनुशासन, सद्भाव र सांस्कृतिक निरन्तरताको प्रतीकका रूपमा स्थापित छ