जुम्ला । कर्णाली प्रदेशकै प्रसिद्ध धार्मिक तथा सांस्कृतिक धरोहर चन्दननाथ–भैरवनाथ मन्दिरमा लिङ्गो तान्ने उत्सव धार्मिक आस्था, सांस्कृतिक पहिचान र सामुदायिक एकताको प्रतीकका रूपमा मनाइँदै आएको छ। जुम्लाको सदरमुकाम खलङ्गामा अवस्थित यस मन्दिरमा लिङ्गो तान्ने परम्परा दसैँको सुरुवातसँग जोडिएको विशिष्ट धार्मिक संस्कार हो।

परम्पराअनुसार आश्विन कृष्ण त्रयोदशीका दिन चन्दननाथ नगरपालिका–३ स्थित रडिखेल्ला वन क्षेत्रबाट लिङ्गो ल्याउने गरिन्छ। स्थानीय भक्तजन, मन्दिर व्यवस्थापन समिति तथा सरोकारवालाको सहभागितामा बाजागाजा र पूजापाठसहित लिङ्गो मन्दिरसम्म पुर्‍याइन्छ। त्यसपछि घटस्थापनाका दिन विधिपूर्वक लिङ्गो ठड्याउने परम्परा छ।

५२ हाते लिङ्गोको विशेष महत्त्व

चन्दननाथ मन्दिरमा ५२ हात लामो लिङ्गो ठड्याउने परम्परा रहेको छ। एक वर्षमा ५२ हप्ता हुने मान्यतासँग यसलाई जोडेर हेर्ने गरिन्छ। त्यस्तै, भैरवनाथ मन्दिरमा ४८ हात लामो लिङ्गो राख्ने चलन छ। दुवै मन्दिरमा लिङ्गो स्थापना गर्नु जुम्लाको मौलिक धार्मिक परम्पराको महत्त्वपूर्ण पक्ष मानिन्छ।

स्थानीय जनविश्वासअनुसार लिङ्गो ठड्याउँदा समाजमा सुख, शान्ति र समृद्धि कायम हुने तथा प्राकृतिक विपद्बाट रक्षा मिल्ने विश्वास गरिन्छ। लिङ्गोसँगै ध्वजा र नेजा राख्ने परम्पराले पनि यस उत्सवको धार्मिक महत्त्वलाई दर्शाउँछ।

लिङ्गो ठड्याएपछि मात्रै घटस्थापना

चन्दननाथ–भैरवनाथ मन्दिरमा लिङ्गो ठड्याएपछि मात्रै घरघरमा घटस्थापना गरी जमरा राख्ने परम्परा छ। यसले जुम्लाको दसैँलाई अन्य स्थानको तुलनामा छुट्टै मौलिक पहिचान दिएको छ।

मन्दिरमा नयाँ अन्न चढाउने र मार्सीधानको सिक अर्पण गर्ने चलनसमेत रहेको छ। यसलाई कृषि उत्पादन राम्रो होस्, अन्नको अभाव नहोस् र किसानको जीवन समृद्ध बनोस् भन्ने कामनासँग जोडेर हेरिन्छ। धार्मिक आस्था र कृषि संस्कृतिबीचको सम्बन्ध यस परम्परामा स्पष्ट देखिन्छ।

धार्मिक पर्यटनको सम्भावना

चन्दननाथ–भैरवनाथ मन्दिरको लिङ्गो तान्ने उत्सव केवल धार्मिक कर्मकाण्डमा सीमित छैन। यसले जुम्लाको ऐतिहासिक परम्परा, स्थानीय समुदायको एकता र कर्णालीको सांस्कृतिक पहिचानलाई जीवन्त राख्न योगदान पुर्‍याउँदै आएको छ।

यस उत्सवको व्यवस्थित प्रचारप्रसार गर्न सके जुम्लामा धार्मिक तथा सांस्कृतिक पर्यटन प्रवर्द्धन गर्न सकिने सम्भावना छ। मन्दिरको मौलिक परम्परा, धार्मिक विधि र ऐतिहासिक महत्त्वबारे नयाँ पुस्तालाई जानकारी गराउँदै यसको संरक्षण गर्नु आवश्यक देखिन्छ।

स्थानीय तह, मन्दिर व्यवस्थापन समिति र समुदायबीच सहकार्य हुन सके लिङ्गो तान्ने उत्सवलाई थप व्यवस्थित बनाउन सकिन्छ। यसले जुम्लाको धार्मिक सम्पदाको संरक्षण गर्नुका साथै भावी पुस्तासम्म कर्णालीको मौलिक संस्कृति हस्तान्तरण गर्न महत्त्वपूर्ण भूमिका खेल्नेछ।

चन्दननाथ–भैरवनाथ मन्दिरको लिङ्गो तान्ने उत्सव जुम्लावासीको आस्था, परम्परा र सामाजिक एकताको प्रतीक हो। पुस्तौँदेखि चल्दै आएको यस संस्कारको निरन्तरताले कर्णालीको विशिष्ट सांस्कृतिक पहिचानलाई थप बलियो बनाउँदै आएको छ।