काठमाडौं । नेपालीहरूको दोस्रो ठूलो पर्व तिहार नजिकिँदै गर्दा बजारदेखि गाउँघरका खेतबारीसम्म सयपत्री र मखमली फूलको रौनक बढ्न थालेको छ। घर, आँगन, मठमन्दिर तथा सार्वजनिकस्थल सजाउन प्रयोग हुने यी फूलको माग बढेसँगै किसानहरू उत्पादन, टिपाइ, माला उन्ने र बजारमा बिक्री गर्ने तयारीमा जुटेका छन्।

तिहारमा विशेषगरी सयपत्री र मखमली फूलको धार्मिक, सांस्कृतिक तथा सामाजिक महत्त्व छ। सयपत्री फूलले घरआँगन र मन्दिर सजाउनेदेखि भाइटीकामा दाजुभाइ तथा दिदीबहिनीलाई माला लगाउने परम्परामा समेत विशेष स्थान राख्छ। मखमली फूललाई लामो समयसम्म नओइलाउने फूलका रूपमा दाजुभाइको दीर्घायु र सम्बन्धको प्रतीक मानेर भाइटीकामा प्रयोग गरिन्छ।

यस वर्ष तिहारमा फूलको माग उल्लेख्य रहने अनुमान गरिएको छ। फ्लोरिकल्चर एसोसिएसन नेपालका अनुसार यस वर्ष करिब ४५ लाख सयपत्री र ६ लाख मखमली फूलका माला खपत हुने अनुमान छ। त्यस्तै, गोदावरीका २० हजार र मिश्रित फूलका ६० हजार माला खपत हुने प्रक्षेपण गरिएको छ।

एसोसिएसनका अनुसार सयपत्री फूलको मागमध्ये ठूलो हिस्सा स्वदेशी उत्पादनबाटै पूर्ति हुने अपेक्षा गरिएको छ। मखमली फूलमा भने नेपाल आत्मनिर्भर रहेको र करिब दुई लाख माला विदेश निर्यात हुने अनुमान गरिएको छ। यसले नेपाली फूलखेतीको बजार विस्तार हुँदै गएको संकेत गरेको छ।

किसानलाई फूलको उत्पादनसँगै बजार व्यवस्थापनको चिन्ता

तिहारलाई लक्षित गरेर विभिन्न जिल्लामा व्यावसायिक फूलखेती विस्तार भएको छ। बाँकेको नरैनापुर गाउँपालिका–५ मटेहियामा तीन जना युवाले करिब १० लाख रुपैयाँ लगानीमा दुई बिघा जमिनमा सयपत्री फूलखेती गरेका छन्। उनीहरूले १२ हजार बिरुवा रोपेर करिब १० हजार किलो फूल उत्पादन गर्ने लक्ष्य राखेका छन्। उत्पादित फूल नेपालगञ्ज र कोहलपुर बजारमा बिक्री गर्ने तयारी गरिएको छ।

त्यस्तै, तनहुँको म्याग्दे गाउँपालिका–४ छिम्लीस्वाँरामा चन्देश्वरी फलफूल तथा तरकारी कृषक समूहले यस वर्ष १६ रोपनी क्षेत्रफलमा सयपत्री खेती गरेको छ। गत वर्ष फूलखेतीबाट राम्रो आम्दानी भएपछि यस वर्ष खेती विस्तार गरिएको भए पनि फूल समयअगावै फुलेपछि किसानलाई तिहारसम्म ताजा राख्ने र उचित मूल्यमा बिक्री गर्ने चुनौती थपिएको छ।

झापामा पनि सयपत्री फूलखेती गर्ने किसानहरू फूल टिप्ने, माला उन्ने र भण्डारण गर्ने काममा व्यस्त छन्। तिहारअघि नै फूल फुलेपछि गुणस्तर कायम राख्न किसानले कोल्डस्टोरमा फूल भण्डारण गर्न थालेका छन्। वर्षा र प्रतिकूल मौसमका कारण फूल बिग्रिन सक्ने जोखिमले किसानलाई थप सतर्क बनाएको छ।

सयपत्री र मखमलीले बढाउँदै नेपाली पुष्प व्यवसाय

पछिल्ला वर्षमा नेपालमा व्यावसायिक फूलखेतीको क्षेत्र विस्तार हुँदै गएको छ। सयपत्री फूलको खेती सातै प्रदेशका विभिन्न जिल्लामा फैलिएको छ भने मखमली फूलले स्वदेशी बजारसँगै निर्यातको सम्भावना पनि बढाएको छ।

फूलखेतीले किसानलाई परम्परागत कृषि उत्पादनभन्दा फरक आम्दानीको अवसर दिएको छ। विशेषगरी महिला समूह, युवा उद्यमी तथा कृषक समूहले सामूहिक रूपमा फूलखेती गरेर स्थानीय बजारमा उत्पादन पुर्‍याउने अभ्यास बढाएका छन्।

यद्यपि, तिहारको समयमा फूलको माग एकैपटक बढ्ने भएकाले उत्पादनलाई बजारसम्म पुर्‍याउने, उचित मूल्य पाउने र फूलको ताजापन कायम राख्ने चुनौती पनि उत्तिकै छ। भारतबाट हुने फूलको आयात र स्थानीय उत्पादनको बजार व्यवस्थापन पनि किसानका लागि चासोको विषय बनेको छ।

स्वदेशी फूल प्रयोग गर्न व्यवसायीको आग्रह

फूल व्यवसायीहरूले तिहारमा सकेसम्म नेपाली किसानले उत्पादन गरेका सयपत्री र मखमली फूल प्रयोग गर्न उपभोक्तालाई आग्रह गरेका छन्। स्वदेशी फूलको प्रयोगले किसानको मेहनतको उचित मूल्य प्राप्त हुनुका साथै स्थानीय रोजगारी, कृषि उद्यम र राष्ट्रिय अर्थतन्त्रमा समेत सकारात्मक योगदान पुग्ने उनीहरूको भनाइ छ।

तिहार केवल फूल र बत्तीको पर्व मात्र होइन, नेपाली कृषि, संस्कृति, परम्परा र स्थानीय उत्पादनसँग जोडिएको उत्सव पनि हो। त्यसैले यस वर्षको तिहारमा घरआँगन सजाउँदा नेपाली किसानले उत्पादन गरेका फूललाई प्राथमिकता दिन सके किसानको मेहनतको सम्मान हुनुका साथै स्वदेशी उत्पादनलाई प्रोत्साहन मिल्नेछ।