ललिता सिग्देल
- काठमाडौँ। हिन्दू धर्मावलम्बीहरूले आज श्रावण शुक्ल पक्षको पुत्रदा एकादशी पर्व विधिपूर्वक पूजा-आजा गरी मनाउँदै छन्। वर्षमा पर्ने २४ वटा एकादशीमध्ये पुत्रदा एकादशीको विशेष धार्मिक तथा आध्यात्मिक महत्त्व रहेको छ। खासगरी सन्तान सुख, दीर्घायु र सुख-शान्तिको कामना गर्दै यो एकादशीको व्रत बस्ने गरिन्छ।
पुत्रदा एकादशीको पौराणिक कथा
पद्म पुराण अनुसार प्राचीनकालमा भद्रावती नगरीमा सुकेतुमान नाम गरेका धर्मात्मा राजा थिए। उनी र उनकी रानी चम्पा निष्सन्तान भएका कारण निकै दुःखी र चिन्तित थिए। सन्तान नहुँदा पिण्डदान नहुने भयले राजा वैराग्य भई जंगलतिर लागे।
जंगलमा उनले कयौँ ऋषि-मुनिहरूलाई भेटे। ऋषिहरूले राजालाई श्रावण शुक्ल पक्षको पुत्रदा एकादशीको कठोर व्रत बस्न सल्लाह दिए। राजा सुकेतुमानले ऋषिहरूको आज्ञा अनुसार विधिपूर्वक पुत्रदा एकादशीको व्रत र विष्णुको पूजा अर्चना गरे। व्रतको प्रभावले रानी चम्पाले एक तेजस्वी र गुणवान् पुत्रलाई जन्म दिइन्। सोही समयदेखि नै यो एकादशीलाई ‘पुत्रदा एकादशी’ नामले चिनिन थालेको पौराणिक मान्यता छ।
पुत्रदा एकादशीको महत्त्व
- सन्तान प्राप्ति: सन्तान नभएका दम्पतीले निष्ठापूर्वक यो व्रत बसेमा योग्य र गुणवान् सन्तान प्राप्त हुने जनविश्वास छ।
- पापमुक्ति र मोक्ष: भगवान् विष्णुको पूजा तथा आराधना गर्नाले सम्पूर्ण पापबाट मुक्ति मिल्ने र मरणोपरान्त मोक्ष प्राप्त हुने धार्मिक ग्रन्थहरूमा उल्लेख छ।
- पारिवारिक सुख: यस दिन श्रीहरि विष्णुको भजन-कीर्तन र रात्री जागरण गर्नाले घरमा समृद्धि र शान्ति कायम रहने मानिन्छ।
आजका दिन बिहानै स्नान गरी विष्णु भगवानको मूर्तिमा फलफूल, तुलसीको पात, धुप र दीप बालेर पूजा गरिन्छ। दिनभर निराहार वा फलाहार रहेर साँझ आरती गर्ने र भोलिपल्ट द्वादशीका दिन पारण गरी व्रत समापन गर्ने परम्परा छ। देशैभरका विष्णु तथा नारायण मन्दिरहरूमा बिहानैदेखि श्रद्धालुहरूको घुँइचो लागेको छ।
वि.सं.२०८३ भदौ ७ आइतवार ०५:५२ मा प्रकाशित
