सम्पादकीय । नेपालकाे मौलिक संस्कृति, कृषि सभ्यता र प्रकृतिप्रतिको सम्मानलाई झल्काउने पर्वमध्ये गाईपूजा, गोवर्धन पूजा, गोरु पूजा र म्हःपूजाको विशेष महत्त्व छ। यी पर्वले मानव जीवन र प्रकृतिबीचको गहिरो सम्बन्धलाई उजागर गर्छन्।
हिन्दू धार्मिक तथा सांस्कृतिक मान्यताअनुसार गाईलाई लक्ष्मी र समृद्धिको प्रतीकका रूपमा पूजा गरिन्छ। गाईबाट प्राप्त दूध, दही, घ्यू तथा गोबरले परम्परागत नेपाली समाजको दैनिक जीवन, कृषि र धार्मिक संस्कारमा महत्त्वपूर्ण भूमिका निर्वाह गर्दै आएका छन्। गोबरलाई शुद्धता र उर्वराशक्तिको प्रतीकका रूपमा लिने परम्परा छ। गोवर्धन पूजा प्रकृति र पर्यावरणप्रतिको सम्मानसँग पनि जोडिएको छ।
त्यस्तै, गोरु नेपाली कृषि सभ्यताको अभिन्न सहयात्री हो। खेत जोत्न, अन्न उत्पादन गर्न र ग्रामीण जीवनलाई सहज बनाउन गोरुको योगदान अतुलनीय रहँदै आएको छ। आधुनिक कृषि प्रविधिको विकाससँगै गोरुको प्रयोग घट्दै गए पनि कृषि इतिहास र किसानको जीवनमा उसको योगदान बिर्सन मिल्दैन। गोरुको पूजा गर्नु भनेको कृषि श्रम र जीवप्रतिको सम्मान प्रकट गर्नु पनि हो।
म्हःपूजा नेवार समुदायको मौलिक परम्परा हो। यस दिन आफ्नै शरीर अर्थात् आत्माको पूजा गरी स्वास्थ्य, दीर्घायु, सुख र समृद्धिको कामना गरिन्छ। यसले मानिसलाई आफ्नै अस्तित्व र जीवनप्रति सम्मान गर्न प्रेरित गर्छ।

तर आज यी पर्व मनाउने क्रममा एउटा गम्भीर प्रश्न उठ्छ—पूजा गर्ने दिन गाईगोरुलाई माला र टीका लगाउने, तर वर्षभरि उनीहरूको संरक्षण र हेरचाहमा बेवास्ता गर्ने प्रवृत्ति कति उचित हो? विशेषगरी वृद्ध, अशक्त र सडकमा अलपत्र परेका पशुहरूको अवस्था चिन्ताजनक छ।
पूजा केवल फूल, अक्षता, माला र टीकामा सीमित हुनु हुँदैन। वास्तविक धर्म आफूले सम्मान गर्ने जीवको संरक्षण, उचित आहार, सुरक्षित बासस्थान र जीवनभरको हेरचाहमा देखिनुपर्छ। यसतर्फ स्थानीय सरकार, सम्बन्धित संघसंस्था र नागरिक समाजको ध्यान जान आवश्यक छ।
हाम्रो संस्कृति प्रकृतिसँग सहअस्तित्व कायम गर्ने संस्कार हो। गाईको पूजा गर्दा पशु संरक्षण, गोरुको सम्मान गर्दा किसानको श्रमको कदर र गोवर्धन पूजा गर्दा पर्यावरण संरक्षणको संकल्प पनि गर्न सक्नुपर्छ।
अन्ततः पर्वको सार देखावटी पूजा होइन, व्यवहारमा सम्मान हो। गोबरको महत्त्व बुझौँ, गाईगोरुको संरक्षण गरौँ, किसानको श्रमको सम्मान गरौँ र म्हःपूजाको सन्देशअनुसार आफ्नै अस्तित्वको महत्त्व बुझौँ। हाम्रो संस्कृति र परम्पराको वास्तविक संरक्षण कर्मबाटै सम्भव छ।म्हःपूजा नेवार समुदायको मौलिक परम्परा हो। यस दिन आफ्नै शरीर अर्थात् आत्माको पूजा गरी स्वास्थ्य, दीर्घायु, सुख र समृद्धिको कामना गरिन्छ। यसले मानिसलाई आफ्नै अस्तित्व र जीवनप्रति सम्मान गर्न प्रेरित गर्छ।
तर आज यी पर्व मनाउने क्रममा एउटा गम्भीर प्रश्न उठ्छ—पूजा गर्ने दिन गाईगोरुलाई माला र टीका लगाउने, तर वर्षभरि उनीहरूको संरक्षण र हेरचाहमा बेवास्ता गर्ने प्रवृत्ति कति उचित हो? विशेषगरी वृद्ध, अशक्त र सडकमा अलपत्र परेका पशुहरूको अवस्था चिन्ताजनक छ।
पूजा केवल फूल, अक्षता, माला र टीकामा सीमित हुनु हुँदैन। वास्तविक धर्म आफूले सम्मान गर्ने जीवको संरक्षण, उचित आहार, सुरक्षित बासस्थान र जीवनभरको हेरचाहमा देखिनुपर्छ। यसतर्फ स्थानीय सरकार, सम्बन्धित संघसंस्था र नागरिक समाजको ध्यान जान आवश्यक छ।
हाम्रो संस्कृति प्रकृतिसँग सहअस्तित्व कायम गर्ने संस्कार हो। गाईको पूजा गर्दा पशु संरक्षण, गोरुको सम्मान गर्दा किसानको श्रमको कदर र गोवर्धन पूजा गर्दा पर्यावरण संरक्षणको संकल्प पनि गर्न सक्नुपर्छ।
अन्ततः पर्वको सार देखावटी पूजा होइन, व्यवहारमा सम्मान हो। गोबरको महत्त्व बुझौँ, गाईगोरुको संरक्षण गरौँ, किसानको श्रमको सम्मान गरौँ र म्हःपूजाको सन्देशअनुसार आफ्नै अस्तित्वको महत्त्व बुझौँ। हाम्रो संस्कृति र परम्पराको वास्तविक संरक्षण कर्मबाटै सम्भव छ।