काठमाडौं। प्रकृति पूजक चेपाङ समुदायको महत्वपूर्ण धार्मिक तथा सांस्कृतिक पर्व चेपाङ चोनाम (छोनाम/न्वागी) पर्व आज असोज १० गते मनाइँदैछ। २०८३ सालको पात्रोमा समेत आजको दिनलाई ‘चेपाङ चोनाम पर्व’का रूपमा उल्लेख गरिएको छ।

आज भाद्र शुक्ल पूर्णिमा रहेको छ। चेपाङ समुदायका लागि चोनाम केवल उत्सव मात्र नभई नयाँ अन्न, फलफूल तथा कृषि उपज पहिलोपटक पितृ, भूमि र प्रकृतिप्रति समर्पण गरी त्यसपछि मात्र आफूले ग्रहण गर्ने महत्वपूर्ण परम्परा हो। नेपाल सरकारअन्तर्गतको कृषि सूचना तथा प्रशिक्षण केन्द्रको प्रकाशनमा पनि छोनाम/न्वागीका अवसरमा नयाँ अन्न तथा फलफूल पितृलाई चढाउने परम्परा उल्लेख गरिएको छ।

नयाँ अन्न ग्रहण गर्नुअघि पितृ स्मरण चेपाङ समुदायमा खेतबारीमा उत्पादन भएको नयाँ अन्न तथा फलफूल आफूले खानुअघि पितृलाई अर्पण गर्ने धार्मिक–सांस्कृतिक मान्यता रहेको पाइन्छ। सरकारी प्रकाशनअनुसार घैया धान, पिँडालु, निबुवा, घिरौला, केरा, अदुवा लगायत उपलब्ध कृषि उपज पितृलाई चढाउने परम्परा छ। स्थानीय परम्पराअनुसार चोनामका अवसरमा चेपाङ समुदायका पान्दे/पाँडे अर्थात् परम्परागत धार्मिक अगुवाले पूजा तथा मन्त्रवाचन गर्ने गर्छन्। चेपाङ समुदायसम्बन्धी सरकारी विवरणमा पान्देको भूमिका कुलपूजा, संस्कार तथा परम्परागत धार्मिक कर्मसँग जोडिएको उल्लेख छ।

प्रकृति पूजा र भूमिसँगको सम्बन्ध चेपाङ समुदायको धार्मिक संस्कृतिमा भूमि, जंगल, पहाड, रुख तथा प्रकृतिका अन्य तत्वप्रतिको श्रद्धा महत्वपूर्ण रहेको आदिवासी जनजाति उत्थान राष्ट्रिय प्रतिष्ठानले उल्लेख गरेको छ। त्यसैले चोनाम पर्वलाई कृषि उत्पादन, प्रकृति र पितृसँगको सम्बन्धलाई निरन्तरता दिने पर्वका रूपमा पनि बुझ्न सकिन्छ। राक्सिराङ गाउँपालिकाले प्रकाशित गरेको स्थानीय पाठ्यसामग्रीमा पनि चेपाङ समुदायका चाडपर्व प्राकृतिक धर्मसँग सम्बन्धित रहेको र छोनाममा कुलपूजा तथा नयाँ अन्नबाली चढाउने परम्परा रहेको उल्लेख छ। सामूहिक भोज, नाचगान र सामाजिक एकता चोनाममा धार्मिक कर्मसँगै आफन्त तथा समुदायका मानिसहरूबीच भेटघाट, सामूहिक भोजन, गीत–संगीत तथा नाचगान गर्ने परम्परा पनि रहेको विभिन्न अभिलेखमा उल्लेख छ। यसले चेपाङ समुदायको सामाजिक सम्बन्ध, सांस्कृतिक पहिचान र सामुदायिक एकतालाई बलियो बनाउने भूमिका खेल्दै आएको देखिन्छ।

चेपाङ समुदायको भौगोलिक तथा सांस्कृतिक पहिचान आदिवासी जनजाति उत्थान राष्ट्रिय प्रतिष्ठानका अनुसार चेपाङ समुदायको मुख्य थातथलो महाभारत शृङ्खलासँग जोडिएको उच्च पहाडी भूभाग हो। विशेषगरी मकवानपुर, चितवन, धादिङ र गोरखा जिल्लामा चेपाङ समुदायको उल्लेख्य बसोबास रहेको छ। २०७८ सालको जनगणनाअनुसार चेपाङ जनसंख्या ८४ हजार ३६४ रहेको प्रतिष्ठानले उल्लेख गरेको छ। नेपाल सरकारले समेत चेपाङ समुदायको सांस्कृतिक पहिचान संरक्षणका लागि विभिन्न कार्यक्रम तथा स्थानीय तहबाट चोनाम/न्वागी पर्वका अवसरमा कार्यक्रम र बिदाको व्यवस्था गर्दै आएको अभिलेख भेटिन्छ। इच्छाकामना गाउँपालिकाको सरकारी निर्णयमा चोनाम पर्वको मूल समारोहका लागि नेपाल चेपाङ संघलाई सहयोग गर्ने निर्णयसमेत उल्लेख छ। चोनाम पर्वले चेपाङ समुदायको प्रकृतिसँगको सम्बन्ध, पितृप्रतिको श्रद्धा, कृषि जीवनशैली र पुस्तौँदेखि हस्तान्तरण हुँदै आएको सांस्कृतिक पहिचानलाई जोड्दै आएको छ। आजको दिन नयाँ अन्न तथा प्रकृतिप्रतिको कृतज्ञता व्यक्त गर्दै आफ्नो मौलिक परम्पराको संरक्षण गर्ने महत्वपूर्ण अवसरका रूपमा मनाइँदैछ।