सम्पादकीय :दशैँ नेपाली समाजको केवल एउटा धार्मिक पर्व होइन, यो हाम्रो सामाजिक जीवन, पारिवारिक सम्बन्ध, सांस्कृतिक परम्परा र सामूहिक भावनासँग गहिरोसँग जोडिएको पर्व हो। आश्विन शुक्ल प्रतिपदादेखि पूर्णिमासम्म मनाइने दशैँले शक्ति, सत्य र असत्यमाथि सत्यको विजयको सन्देश दिन्छ। यही कारण दशैँ नेपालीको जीवनमा धार्मिक आस्था र सांस्कृतिक निरन्तरताको महत्वपूर्ण प्रतीक बनेको छ।

दशैँ आउँदा गाउँदेखि सहरसम्म उत्साहको वातावरण देखिन्छ। रोजगारी, अध्ययन तथा विभिन्न कारणले घरबाहिर रहेका परिवारका सदस्यहरू आफ्नो जन्मघर फर्कने क्रम बढ्छ। टाढिएका आफन्तबीच भेटघाट हुन्छ, मान्यजनबाट टीका तथा आशीर्वाद ग्रहण गरिन्छ र पारिवारिक सम्बन्धलाई अझ बलियो बनाउने अवसर प्राप्त हुन्छ। व्यस्त जीवनशैलीमा कमजोर हुँदै गएको पारिवारिक संवाद र आत्मीयतालाई पुनः जोड्ने अवसरका रूपमा पनि दशैँको विशेष महत्व छ।

तर पछिल्ला वर्षहरूमा दशैँको स्वरूपमा केही परिवर्तन देखिन थालेको छ। पर्वको धार्मिक तथा सांस्कृतिक पक्षभन्दा देखासिकी, अनावश्यक खर्च र उपभोगमुखी प्रवृत्ति हाबी हुँदै गएको देखिन्छ। ऋण लिएर भए पनि चाडपर्वलाई भव्य बनाउने प्रतिस्पर्धाले कतिपय परिवारमा आर्थिक बोझ थपिएको छ। दशैँ खुसी बाँड्ने पर्व हो, आर्थिक तनाव बढाउने अवसर होइन। त्यसैले आफ्नो क्षमता र आवश्यकता अनुसार खर्च गर्ने संस्कार विकास गर्न जरुरी छ।

दशैँको अर्को महत्वपूर्ण पक्ष प्रकृति र वातावरणसँग पनि जोडिएको छ। चाडपर्वका नाममा हुने फोहोर, प्लास्टिकको अत्यधिक प्रयोग, खाद्यान्नको अपव्यय तथा अनियन्त्रित उपभोगले वातावरणमा पार्ने असरप्रति पनि हामी सचेत हुनुपर्छ। परम्परालाई निरन्तरता दिँदै आधुनिक समयअनुकूल वातावरणमैत्री र जिम्मेवार पर्व मनाउने अभ्यास आवश्यक छ।

त्यसैगरी दशैँको समयमा सडक तथा यातायात व्यवस्थापन पनि ठूलो चुनौती बन्ने गरेको छ। लाखौँ नागरिक राजधानी तथा प्रमुख सहरबाट आफ्नो गाउँघर जाने भएकाले सुरक्षित यातायात, भरपर्दो सडक र प्रभावकारी ट्राफिक व्यवस्थापन राज्यको प्राथमिकतामा पर्नुपर्छ। यात्रुले पनि क्षमताभन्दा बढी यात्रु बोक्ने सवारी, तीव्र गति र जोखिमपूर्ण यात्रा नगरी आफ्नो तथा अरूको सुरक्षालाई पहिलो प्राथमिकता दिनुपर्छ।

दशैँको मूल भावना विजय, सद्भाव, करुणा र पारिवारिक आत्मीयतासँग जोडिएको छ। त्यसैले आर्थिक अवस्था कमजोर भएका परिवार, ज्येष्ठ नागरिक, बालबालिका, एकल व्यक्ति तथा समाजका पछाडि परेका समुदायलाई समेत पर्वको खुसीमा सहभागी गराउनु हाम्रो सामाजिक दायित्व हो। आफ्नो घरमा मात्र होइन, वरपरका मानिसको अनुहारमा पनि मुस्कान ल्याउन सके दशैँको वास्तविक अर्थ अझ सार्थक हुन्छ।

आजको पुस्ताले दशैँलाई केवल टीका, जमरा, नयाँ कपडा र खानपिनमा सीमित नगरी यसको ऐतिहासिक, धार्मिक र सांस्कृतिक महत्व बुझ्न आवश्यक छ। नयाँ पुस्तालाई परम्पराको अर्थ बुझाउँदै सकारात्मक संस्कार हस्तान्तरण गर्न सके मात्र दशैँ पुस्तौँसम्म जीवित र सान्दर्भिक रहन सक्छ।

दशैँले हामीलाई एउटा महत्वपूर्ण सन्देश दिन्छ—विजय केवल युद्धमा होइन, आफ्नै कमजोरी, अहंकार, लोभ, हिंसा र नकारात्मकतामाथि प्राप्त गर्नुपर्छ। यही भावनालाई आत्मसात् गर्दै यस वर्षको दशैँलाई आस्था, आत्मीयता, संयम, सामाजिक सद्भाव र जिम्मेवारीको पर्व बनाऔँ।

दशैँ हाम्रो संस्कृति हो, हाम्रो पहिचान हो र पुस्तौँदेखि हस्तान्तरण हुँदै आएको अमूल्य सम्पदा हो। यसको मौलिकता जोगाउँदै आधुनिक समयसँग सन्तुलन कायम गर्नु आजको पुस्ताको जिम्मेवारी हो।