सम्पादकीय | ॐकार टेलिभिजन

नवरात्र सनातन हिन्दू धर्मको आस्था, साधना, शक्ति र संस्कृतिसँग अभिन्न रूपमा जोडिएको पवित्र पर्व हो। नवदुर्गाका नौ स्वरूपको नौ दिनसम्म गरिने आराधना केवल धार्मिक अनुष्ठानको निरन्तरता मात्र होइन, आत्मशुद्धि, सदाचार, साहस र आध्यात्मिक चेतनाको जागरण पनि हो। देवीको उपासना गर्दै गर्दा मानिसले आफ्नै आचरण, विचार र व्यवहारलाई परिष्कृत गर्न सक्यो भने मात्र नवरात्रको वास्तविक मर्म जीवन्त बन्न सक्छ।

नवरात्रका नौ दिनले मानव जीवनका विविध पक्षलाई स्पर्श गर्छन्। देवी शैलपुत्रीको आराधनाले दृढता र स्थिरताको, ब्रह्मचारिणीको उपासनाले तप, त्याग र संयमको, चन्द्रघण्टाको पूजाले साहस र सजगताको तथा कुष्माण्डाको आराधनाले सृजनशीलता र ऊर्जाको सन्देश दिन्छ। स्कन्दमाता, कात्यायनी, कालरात्रि, महागौरी र सिद्धिदात्रीका स्वरूपलाई पनि मातृशक्ति, पराक्रम, निर्भीकता, पवित्रता र सिद्धिसँग जोडेर व्याख्या गरिन्छ। यी धार्मिक प्रतीकले मानिसलाई कठिन परिस्थितिमा पनि धैर्य, विवेक र आत्मबलका साथ अघि बढ्न प्रेरित गर्छन्।

हाम्रो समाजमा नवरात्रको आगमनसँगै घरघरमा घटस्थापना गरिन्छ, जमरा राखिन्छ, दुर्गा सप्तशती पाठ गरिन्छ र शक्तिपीठहरूमा भक्तजनको घुइँचो लाग्छ। श्रद्धालुहरू व्रत, पूजा, जप, ध्यान र साधनामा संलग्न हुन्छन्। यी परम्पराले पुस्तौँदेखि हस्तान्तरण हुँदै आएको धार्मिक आस्था र सांस्कृतिक विरासतलाई जीवन्त राखेका छन्। तर पर्वको महत्त्व पूजाका विधि पूरा गर्नुमा मात्र सीमित छैन। यसले व्यक्तिको चरित्र निर्माण, पारिवारिक संस्कारको संरक्षण र सामाजिक सद्भावको विस्तारमा पनि योगदान पुर्‍याउनुपर्छ।

आजको समय विज्ञान, प्रविधि र तीव्र सामाजिक परिवर्तनको समय हो। आधुनिकतासँगै जीवनशैली बदलिँदै गएको छ, तर मानवीय मूल्य, नैतिकता र सामाजिक उत्तरदायित्वको आवश्यकता झन् बढेको छ। यस्तो अवस्थामा नवरात्रले प्रदान गर्ने आत्मसंयम, करुणा, सत्यनिष्ठा र अनुशासनको सन्देश अझ सान्दर्भिक हुन्छ। धर्मको नाममा बाहिरी आडम्बर बढाउनेभन्दा आन्तरिक शुद्धता, सेवा, सहिष्णुता र परोपकारलाई प्राथमिकता दिनु आवश्यक छ।

देवीलाई आदिशक्ति र सृष्टिको ऊर्जा मान्ने सनातन परम्पराले नारी शक्तिको महत्त्वलाई विशेष स्थान दिएको छ। यही मान्यताको वास्तविक सम्मान महिलाको गरिमा, स्वतन्त्रता र समान अधिकारको संरक्षणमा देखिनुपर्छ। देवीको आराधना गर्ने समाजमा छोरी र छोराबीच भेदभाव, महिलामाथि हिंसा, अपमान वा अवसरबाट वञ्चित गर्ने प्रवृत्तिका लागि कुनै स्थान हुनु हुँदैन। नारीलाई पूजाको प्रतीकका रूपमा मात्र होइन, समान अधिकार र सम्मान प्राप्त व्यक्तिका रूपमा स्वीकार गर्नु नै शक्तिको उपासनाको व्यावहारिक अर्थ हो।

नवरात्रले असत्य र अन्यायमाथि सत्य तथा धर्मको विजय हुने विश्वासलाई पनि स्मरण गराउँछ। यस सन्देशलाई व्यवहारमा उतार्न अन्यायको विरोध गर्ने साहस, कमजोरलाई सहयोग गर्ने संवेदना र सार्वजनिक जीवनमा इमानदारीको अभ्यास आवश्यक छ। धार्मिक आस्था मानिसलाई विभाजन गर्ने होइन, सद्भाव, सहकार्य र मानवीय एकताको सूत्रमा बाँध्ने माध्यम बन्नुपर्छ। पर्वका अवसरमा अनावश्यक खर्च र प्रतिस्पर्धाभन्दा स्वच्छता, सामाजिक सेवा, वातावरण संरक्षण र विपन्न समुदायप्रतिको सहयोगलाई प्रोत्साहन गर्न सकिन्छ।

अर्कोतर्फ, नयाँ पुस्तालाई नवरात्रको धार्मिक तथा सांस्कृतिक महत्त्व बुझाउनु पनि उत्तिकै आवश्यक छ। परम्पराको संरक्षण केवल पुराना विधि दोहोर्‍याउनु होइन; त्यसको मूल दर्शन, नैतिक सन्देश र सामाजिक उपयोगितालाई बुझेर अर्को पुस्तामा हस्तान्तरण गर्नु हो। परिवार, विद्यालय, धार्मिक संस्था र सञ्चारमाध्यमले यस दिशामा जिम्मेवार भूमिका निर्वाह गर्न सक्छन्। संस्कारयुक्त शिक्षा र विवेकपूर्ण धार्मिक चेतनाले आधुनिक समाजलाई आफ्नो मौलिक पहिचानसँग जोडिराख्न मद्दत गर्छ।

अन्ततः नवरात्र नौ दिनको उत्सव मात्र होइन, जीवनलाई सकारात्मक दिशामा रूपान्तरण गर्ने आध्यात्मिक अवसर हो। देवीका नौ स्वरूपको आराधनाबाट प्राप्त हुने प्रेरणालाई वर्षभरि व्यवहारमा उतार्न सक्नु नै पर्वप्रतिको सच्चा श्रद्धा हो। मनमा करुणा, विचारमा शुद्धता, कर्ममा इमानदारी र व्यवहारमा समानता स्थापित गर्न सके नवरात्रको प्रकाश मन्दिर र घरको आँगनमा मात्र सीमित रहने छैन, समाजका हरेक तहसम्म फैलिनेछ।

देवीको आराधनाले आस्था जागोस्, संस्कारले चरित्र निर्माण गरोस् र शक्तिको चेतनाले न्याय, समानता तथा मानवीय मर्यादायुक्त समाज निर्माणको मार्ग प्रशस्त गरोस्। नवरात्रको वास्तविक सार यही हो।

— सम्पादकीय, ॐकार टेलिभिजन