काठमाडौं । शारदीय नवरात्रअन्तर्गत आज चौथो दिन नवदुर्गाको चौथो स्वरूप माता कुष्माण्डाको पूजा–आराधना गरिँदैछ। दुर्गा भवानीको उपासनाका लागि महत्त्वपूर्ण मानिने नवरात्रमा भक्तजनले विधिपूर्वक देवीको पूजा, मन्त्रजप तथा दुर्गा सप्तशती पाठ गर्ने परम्परा छ। हिन्दु धार्मिक मान्यताअनुसार माता कुष्माण्डालाई सृष्टि, शक्ति र ऊर्जाको प्रतीकका रूपमा लिइन्छ।

पौराणिक मान्यतामा देवीको मन्द मुस्कानबाट ब्रह्माण्डको उत्पत्ति भएको वर्णन पाइने भएकाले उहाँलाई सृष्टिकी आदिशक्तिका रूपमा समेत स्मरण गरिन्छ। नवरात्रको चौथो दिन देवीको पूजा गर्दा फूल, अक्षता, फलफूल तथा नैवेद्य अर्पण गर्ने चलन छ। भक्तजनले आफ्नो पारिवारिक परम्परा र धार्मिक विधिअनुसार देवीको आराधना गर्छन्। माता कुष्माण्डाको प्रचलित मन्त्र ‘ॐ देवी कुष्माण्डायै नमः’ जप गरी भक्तिभाव व्यक्त गर्ने परम्परा पनि छ।

नवदुर्गाको चौथो स्वरूपका रूपमा पूजिने माता कुष्माण्डालाई आठ हात भएकी देवीका रूपमा चित्रण गरिन्छ। धार्मिक चित्रणमा उहाँको वाहन सिंह रहेको पाइन्छ। सिंहलाई साहस, शक्ति र निर्भीकताको प्रतीकका रूपमा व्याख्या गरिन्छ। नवरात्रका अवसरमा देशका विभिन्न शक्तिपीठ तथा दुर्गा भवानीका मन्दिरमा विशेष पूजाआराधना हुने गर्छ। यस अवधिमा भक्तजनले देवीको दर्शन, पूजा तथा धार्मिक अनुष्ठानमार्फत आस्था प्रकट गर्छन्।

नवरात्रको धार्मिक महत्त्व देवीको उपासनामा मात्र सीमित छैन। यस पर्वले आत्मअनुशासन, सदाचार, पारिवारिक एकता र सामाजिक सद्भावलाई पनि जोड दिन्छ। माता कुष्माण्डाको पूजाले जीवनमा सकारात्मक सोच, सिर्जनशीलता र आध्यात्मिक चेतनाको महत्त्व स्मरण गराउने धार्मिक विश्वास छ।