कास्की । पोखरा महानगरपालिका–२४ स्थित कास्कीकोट धार्मिक तथा ऐतिहासिक दृष्टिले महत्वपूर्ण क्षेत्रका रूपमा परिचित छ। यही ऐतिहासिक भूमिमा रहेको गुप्तकालिका भगवतीको मन्दिर यहाँको प्रमुख धार्मिक आकर्षणमध्ये एक हो।

कास्कीकोटलाई शाहवंशीय इतिहाससँग जोडिएको महत्वपूर्ण स्थलका रूपमा लिइन्छ। ऐतिहासिक विवरणअनुसार पहिलो शाहवंशीय राजा कुलमण्डन खाँ (शाह)ले यही क्षेत्रबाट शासन गरेका थिए। कास्कीकोट दरबार क्षेत्रसँगै रहेको गुप्तकालिका मन्दिरले भने यस ठाउँको धार्मिक पहिचानलाई थप बलियो बनाएको छ।

गुप्तकालिकाको नामसँग स्थानीय धार्मिक विश्वास र किंवदन्ती जोडिएका छन्। उपलब्ध ऐतिहासिक विवरणअनुसार वि.सं. १८११ मा जमिनमुनि कालिकाको मूर्ति भेटिएको र तत्कालीन राजा सिद्धिनारायण शाहको समयमा त्यसको पूजा–आराधनाको व्यवस्था गरिएको उल्लेख पाइन्छ। यही कारण देवीलाई ‘गुप्तकालिका’ भनिन थालेको स्थानीय मान्यता छ।

मन्दिरमा वर्षभरि विभिन्न धार्मिक गतिविधि हुने भए पनि बडादशैंका अवसरमा विशेष पूजा–अनुष्ठान गरिन्छ। यहाँ वैदिक र तान्त्रिक दुवै विधिबाट देवीको आराधना गर्ने परम्परा रहेको छ। घटस्थापनादेखि दशमीसम्म विशेष विधिअनुसार पूजा सञ्चालन हुने गर्छ।

गुप्तकालिकाको अर्को विशेषता यहाँको परम्परागत सामुदायिक सहभागिता हो। विभिन्न समुदायका व्यक्तिहरूले आफ्नो परम्परागत जिम्मेवारीअनुसार पूजा तथा अनुष्ठानमा भूमिका निर्वाह गर्दै आएका छन्। उपलब्ध विवरणमा १३ जातका व्यक्तिहरू विभिन्न धार्मिक कार्यमा सहभागी हुने उल्लेख छ।

दशैंका क्रममा फूलपाती भित्र्याउने, मालश्री धुन बजाउने, कालरात्रि पूजा तथा अन्य परम्परागत अनुष्ठान गर्ने चलनसमेत यहाँ रहेको छ। यस क्रममा कास्कीकोटसँग जोडिएको पुरानो सांस्कृतिक तथा सैन्य परम्पराको झल्को दिने गतिविधिहरू पनि प्रस्तुत गरिन्छ।

समयसँगै जीर्ण बन्दै गएको मन्दिरको संरक्षणका लागि पुनर्निर्माणसमेत गरिएको छ। पुरातत्व विभागको सहयोगमा २ करोड ६५ लाख रुपैयाँको लागतमा मन्दिरको पुनर्निर्माण गरिएको विवरण उपलब्ध छ।

ऐतिहासिक कास्कीकोट दरबार क्षेत्र, पुरानो धार्मिक परम्परा र गुप्तकालिका भगवतीप्रतिको आस्थाका कारण यो क्षेत्र धार्मिक पर्यटक तथा इतिहासमा रुचि राख्नेहरूका लागि पनि महत्वपूर्ण गन्तव्य बनेको छ।

गुप्तकालिका केवल पूजा गर्ने स्थल मात्र नभई कास्कीकोटको इतिहास, स्थानीय संस्कृति र पुस्तौँदेखि चलिआएको धार्मिक परम्परालाई जोड्ने एउटा महत्वपूर्ण सम्पदाका रूपमा समेत स्थापित छ।