ललिता सिग्देल
काठमाडौँ — वैदिक सनातन धर्मावलम्बीहरूले भोलि (इस्वी संवत् २०२६ अगस्ट २३) श्रावण शुक्ल पक्षको पुत्रदा (पवित्रा) एकादशी पर्व श्रद्धा र भक्तिपूर्वक मनाउँदै छन्। वर्षमा दुई पटक (पौष र श्रावण शुक्ल पक्ष) पर्ने यो एकादशी विशेष गरी सन्तान प्राप्ति, सन्तानको दीर्घायु, सुस्वास्थ्य र पारिवारिक समृद्धिका लागि पालन गरिन्छ।
धार्मिक मान्यता र महत्व
पद्म पुराण अनुसार श्रावण शुक्ल एकादशीको व्रत बसेमा भगवान् विष्णुको विशेष कृपा प्राप्त भई मनोकाङ्क्षा पुरा हुने धार्मिक विश्वास छ। पौराणिक कथा अनुसार प्राचीन कालमा राजा सुकेतुमानले सन्तान नभएपछि वनमा गएर ऋषिमुनिहरूको सल्लाह अनुसार यो एकादशीको व्रत बसी सुयोग्य पुत्र प्राप्त गरेका थिए। शास्त्रहरूमा ‘पुत्र’ शब्दलाई कुनै एक लिङ्गमा मात्र सीमित नराखी कुलको कल्याण गर्ने सुयोग्य तथा धर्मपरायण सन्ततिका रूपमा व्याख्या गरिएको छ।
पूजा विधि तथा नियम
- पूजा अर्चना: एकादशीका दिन बिहानै स्नान गरी चोखो कपडा लगाएर भगवान् विष्णु वा बालगोपालको स्वरूपको पूजा-आराधना गरिन्छ। तुलसीको पात, फलफूल, धूप, दीप र पञ्चामृत अर्पण गरी ‘ॐ नमो भगवते वासुदेवाय’ मन्त्र जप गर्ने गरिन्छ।
- व्रत तथा फलाहार: यो दिन पूर्ण निराहार वा फलाहारी (दूध, फलफूल, कन्दमूल) रहेर व्रत बसिन्छ। अन्न, दाल र विशेष गरी चामलको सेवन बर्जित मानिन्छ।
- पारणा: द्वादशीका दिन बिहान सूर्योदयपछि ब्राह्मणलाई दान-दक्षिणा दिएर मात्र व्रतको पारणा (व्रत खोल्ने) गरिन्छ।
देशभरका विष्णु मन्दिरहरूमा बिहानैदेखि भक्तजनहरूको घुइँचो लाग्ने गर्छ। सन्तानको सुख र भलाइका लागि यो एकादशीलाई अत्यन्तै फलदायी मानिन्छ।
वि.सं.२०८३ भदौ ६ शनिवार १४:५५ मा प्रकाशित
